Описание
Քացախաթթուն (Acetic Acid, CH3COOH) օրգանական միացություն է, որը հանդիսանում է կարբոնաթթուների շարքի կարևորագույն ներկայացուցիչը։ Անջուր քացախաթթուն (99.8%+) հայտնի է որպես «սառցային քացախաթթու», քանի որ 16.6 C– ից ցածր ջերմաստիճանում սառչում է՝ վերածվելով սառույցի նմանվող բյուրեղների։
Ֆիզիկական հատկություններ
– Անգույն, թափանցիկ, դյուրաշարժ հեղուկ։
— Անսահմանափակ լուծվում է ջրում, սպիրտում և եթերում։
— Ունի խիստ սուր, գրգռող և բնորոշ «քացախային» հոտ։
— Եռման ջերմաստիճանը 118.1 C է, սառեցմանը՝ 16.6 C (մաքուր վիճակում)։
– Խտություն. Մոտ 1.05 գ/սմ3 (ծանր է ջրից)։
Քիմիական հատկություններ
Բանաձև. CH3COOH:
– Թույլ միահիմն թթու է, սակայն ցուցաբերում է թթուների բոլոր հատկությունները։
— Փոխազդում է մետաղների, օքսիդների և հիմքերի հետ՝ առաջացնելով աղեր՝ ացետատներ։
2CH3COOH + Mg = (CH3COO)2Mg + H2
— Փոխազդում է սպիրտների հետ՝ առաջացնելով բարդ էսթերներ (օրինակ՝ էթիլացետատ)։
— Այրվում է կապույտ բոցով՝ առաջացնելով ջուր և ածխաթթու գազ։
Անվտանգության նորմեր
– . Խտանյութը (70% և ավել) առաջացնում է ծանր քիմիական այրվածքներ։ Աչքի մեջ ընկնելը կարող է բերել կուրության։ Աշխատելիս պարտադիր կրել թթվակայուն ձեռնոցներ և ակնոցներ։
— Գոլորշիները շնչելը գրգռում է քիթը, կոկորդը և կարող է առաջացնել թոքերի այտուց։ Ապահովել հզոր օդափոխություն։
– Մաշկի վրա թափվելիս անմիջապես լվանալ առատ ջրով, ապա չեզոքացնել սոդայի թույլ լուծույթով։
— Այրվող հեղուկ է, հատկապես խտացված վիճակում։
Պահպանման պայմաններ
– Պահել քիմիակայուն պլաստիկե (HDPE) կամ ապակյա տարաներում։ Չօգտագործել սովորական պողպատե տարաներ (կոռոզիայի վտանգ)։
— Զով, չոր և լավ օդափոխվող վայրում, հեռու բաց կրակից և ջերմության աղբյուրներից։
– . Սառցային քացախաթթուն պահել 18– 20 C– ից բարձր ջերմաստիճանում, որպեսզի այն չպնդանա տարայի մեջ։
– . Պահել հեռու ուժեղ օքսիդիչներից (օրինակ՝ պերմանգանատից կամ պերօքսիդից)։
Կիրառման ոլորտներ
– Քիմիական արդյունաբերություն. Հումք՝ լուծիչների, ներկանյութերի, արհեստական մետաքսի (ացետատ) և դեղամիջոցների (ասպիրին) արտադրության համար։
– Սննդի արդյունաբերություն (E260). Որպես կոնսերվանտ և թթվայնության կարգավորիչ պահածոների, սոուսների և թթուների մեջ (3– 9% լուծույթ)։
– Տեքստիլ. Գործվածքների ներկման և տպագրության գործընթացում։
– Լաբորատորիա. Որպես կարևոր ռեակտիվ և լուծիչ տարբեր անալիզների համար։
– Կենցաղ. Նստվածքի (նкиպ) հեռացում, ախտահանում և մաքրում։
