Описание
Տոլուոլը (Toluene, Մեթիլբենզոլ, C7H8) արոմատիկ ածխաջրածին է, որը հանդիսանում է ամենահզոր և տարածված արդյունաբերական լուծիչներից մեկը։ Այն բենզոլի ավելի անվտանգ, բայց նույնքան արդյունավետ այլընտրանքն է։
Ֆիզիկական հատկություններ
— Անգույն, թափանցիկ, դյուրաշարժ հեղուկ։
— Գրեթե չի լուծվում ջրում (մոտ 0.5 գ/լ)։ Անսահմանափակ խառնվում է սպիրտների, եթերների և ացետոնի հետ։
– Ունի սուր, բնորոշ «ներկի» կամ լուծիչի հոտ (արոմատիկ հոտ)։
— Եռման ջերմաստիճանը 110.6 C է, բռնկման ջերմաստիճանը՝ 4 C:
– Խտություն. Մոտ 0.87 գ/սմ3 (թեթև է ջրից)։
Քիմիական հատկություններ
Բանաձև. C6H5CH3:
— Ցուցաբերում է արոմատիկ միացությունների հատկություններ։ Հեշտությամբ ենթարկվում է նիտրացման, սուլֆոնացման և քլորացման։
– . Ուժեղ օքսիդիչների ազդեցությամբ (օրինակ՝ KMnO4) օքսիդանում է մինչև բենզոյական թթու։
– Այրվում է դեղին, ուժեղ մրոտ բոցով՝ անջատելով մեծ քանակությամբ մուր։
Անվտանգության նորմեր
– Խիստ դյուրավառ է։ Գոլորշիները օդի հետ առաջացնում են պայթյունավտանգ խառնուրդներ։
— Թունավոր է (3– րդ վտանգավորության դաս)։ Ազդում է նյարդային համակարգի վրա։
— Գոլորշիները շնչելը առաջացնում է հալյուցինացիաներ, գլխացավ, գլխապտույտ և քնկոտություն։ Աշխատելիս պարտադիր կրել հակագազ կամ ապահովել հզոր օդափոխություն։
— Լուծում է մաշկի ճարպաշերտը՝ առաջացնելով ուժեղ դերմատիտ։ Աշխատել քիմիակայուն ձեռնոցներով։
Պահպանման պայմաններ
– ահել հերմետիկ պողպատե տակառներում կամ ապակյա տարաներում։ Չօգտագործել պլաստիկե ամաններ (կարող է լուծել դրանք)։ Զով, մութ և չոր պահեստում, հեռու բաց կրակից, կայծերից և ջերմության աղբյուրներից։
— Պահեստը պետք է լինի հակահրդեհային համակարգով հագեցած և ունենա հողակցում (ստատիկ էլեկտրականությունից խուսափելու համար)։
Կիրառման ոլորտներ
– Ներկերի արդյունաբերություն. Որպես հիմնական լուծիչ նիտրոէմալների, լաքերի և ներկերի համար (հայտնի 646, 647 լուծիչների բաղադրիչ)։
– Քիմիական սինթեզ. Հումք՝ բենզոլի, բենզոյական թթվի, ներկանյութերի և դեղամիջոցների ստացման համար։
– Վառելիք. Բենզինի հավելանյութ՝ օկտանային թիվը բարձրացնելու համար։
– Սոսինձներ. Ռետինե և պլաստիկե սոսինձների արտադրության մեջ։
– Պայթուցիկ նյութեր. Տրոտիլի (ՏՆՏ) ստացման հումք։
